به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، شب یلدا یا چله، به‌عنوان بلندترین شب سال، تنها یک رویداد تقویمی نیست؛ بلکه آیینی ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی‌–اسلامی است که قرن‌هاست با مفاهیمی چون همبستگی خانوادگی، صله‌رحم، احترام به بزرگان و تقویت پیوندهای اجتماعی گره خورده و همچنان در جای‌جای سیستان و بلوچستان با شکوه خاصی گرامی داشته می‌شود.

یلدا؛ فرصتی برای تحکیم بنیان خانواده

رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی سیستان و بلوچستان با تأکید بر جایگاه فرهنگی این آیین کهن، شب یلدا را فرصتی مغتنم برای ترویج فرهنگ میهمانی و تقویت صله‌رحم دانست.

حجت‌الاسلام والمسلمین علی خیور در گفت‌وگو با خبرنگار پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، با اشاره به هم‌سویی این سنت با آموزه‌های دینی اظهار کرد: شب یلدا در فرهنگ ایرانی‌–اسلامی نماد پیروزی نور بر تاریکی و یادآور مهرورزی، همدلی و احترام به بزرگ‌ترهاست؛ ارزشی که نقش مهمی در تحکیم بنیان خانواده و افزایش انسجام اجتماعی دارد.

وی افزود: زنده نگه داشتن آیین‌هایی مانند یلدا، علاوه بر پاسداشت هویت فرهنگی، می‌تواند جامعه را از فردگرایی دور و به همدلی و همبستگی نزدیک‌تر کند.

شب چله در سیستان؛ شب خرد، تدبیر و حافظه تاریخی

در شمال استان، شب یلدا با عنوان شب چله شناخته می‌شود؛ شبی که در باور مردم سیستان، آغاز «زایش دوباره خورشید» و بازگشت روشنایی و گرما به زندگی است.

محمدعلی ابراهیمی، کارشناس مردم‌شناسی اداره‌کل میراث فرهنگی و سرپرست موزه منطقه‌ای جنوب شرق، با اشاره به آیین‌های این شب گفت: مردم سیستان از روزها قبل برای شب چله آماده می‌شدند و سفره‌ای بزرگ از دست‌بافته‌های محلی با خوراکی‌های سنتی پهن می‌کردند.

وی ادامه داد: از هندوانه‌هایی که از تابستان در میان کاه برای این شب نگه داشته می‌شد تا خوراکی‌هایی مانند شیرینک، ستو، دوشو (دوشاب خرما و روغن حیوانی)، تخمه‌های بوداده و انار سیستان، همه نماد پیوند انسان با طبیعت و اقتصاد معیشتی منطقه بود.

وی افزود: خانواده‌ها با حضور در خانه سپیدمویان و بزرگان فامیل، شب را با قصه‌گویی، شاهنامه‌خوانی و شنیدن روایت‌های کهن به صبح می‌رساندند. در فرهنگ سیستانی، پیران نماد خرد و تدبیرند و موی سپید آنان در بلندترین شب سال، نشانه روشنایی عقل و تجربه است.

شب چله؛ پیوند تمدن، تقویم و زیست‌بوم

به گفته ابراهیمی، مردم سیستان از گاه‌شماری دقیق و بومی برای تعیین شب چله استفاده می‌کردند؛ تقویمی که ریشه در دانش نجومی، دامداری و کشاورزی داشت و حتی مورد اشاره ابوریحان بیرونی در منابع تاریخی قرار گرفته است.

ماه‌های محلی، آغاز سال از «چله» و واژه «کریست» که به‌نوعی با زمان کریسمس هم‌پوشانی دارد، نشان‌دهنده پیوند عمیق این منطقه با تاریخ تمدن بشر است.

یلدا در بلوچستان؛ جشن زندگی، موسیقی و روایت

در بلوچستان نیز شب چله جایگاهی ویژه دارد. مردم با گردهمایی‌های خانوادگی، تهیه خوراکی‌های محلی مانند دان‌کوه، حلوای خرما، چنگال و دیگر تنقلات سنتی، شب را با قصه‌های قدیمی همچون یوسف و زلیخا، فرهاد و شیرین و داستان‌های بومی، موسیقی محلی و ضرب‌المثل‌ها سپری می‌کنند.

در باور مردم بلوچستان، وزش باد «گوریچ» در این شب، نشانه غلبه زمستان بر پاییز است و اگر جشنی هم‌زمان با این شب برگزار شود، به‌شکلی مفصل و همراه با شادی و آشتی انجام می‌گیرد؛ چرا که شب چله، زمان کنار گذاشتن کدورت‌ها و تازه شدن پیوندهاست.

یلدا؛ میراثی زنده برای امروز جامعه

شب یلدا در سیستان و بلوچستان، فراتر از یک آیین کهن، میراثی زنده از همزیستی، خرد جمعی و هویت فرهنگی است؛ شبی که خانواده را محور قرار می‌دهد، احترام به بزرگان را یادآور می‌شود و جامعه را به نور، امید و همدلی فرا می‌خواند.

در روزگاری که روابط انسانی زیر سایه شتاب زندگی کمرنگ شده، یلدا هنوز به ما یادآوری می‌کند که گرمای یک سفره ساده و یک جمع صمیمی، می‌تواند طولانی‌ترین شب‌ها را روشن کند.