به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، پوریا جهان تیغی_ حملونقل ریلی در بسیاری از کشورها بهعنوان یکی از شاخصهای مهم توسعه متوازن منطقهای شناخته میشود. در ایران نیز راهآهن علاوه بر نقش اقتصادی، کارکردی اجتماعی و عدالتمحور دارد؛ بهویژه در استانهای کمتر برخوردار که دسترسی به حملونقل ایمن و ارزان میتواند به کاهش فاصله توسعهای کمک کند. در همین چارچوب، وضعیت خدمات ریلی در استان سیستان و بلوچستان در ماههای اخیر بار دیگر به موضوعی قابل تأمل تبدیل شده است.
بهتازگی بازدید وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و استاندار سیستان و بلوچستان از دو واگن چهارستاره شرکت رجا در رسانهها بازتاب یافت. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این واگنها در عمل به ناوگان مسافری منطقه افزوده نشدهاند و جایگزین واگنهای سهستاره قبلی شدهاند. این موضوع در حالی مورد توجه قرار گرفته که طی سالهای اخیر در برخی مسیرهای پرتردد کشور قطارهای باکیفیتتر از جمله قطارهای پنجستاره به ناوگان مسافری افزوده شدهاند.
این وضعیت پرسشهایی را درباره نحوه توزیع و نوسازی ناوگان ریلی در سطح کشور مطرح میکند. از یک سو، وزارت راه و شهرسازی در آذرماه ۱۴۰۳ و در جریان سفر به سیستان و بلوچستان بر لزوم افزایش کمّی و کیفی قطارهای مسافری این منطقه تأکید کرده بود. از سوی دیگر، آنچه تاکنون در حوزه ارتقای ناوگان مسافری جنوب شرق گزارش شده، بیشتر در حد جایگزینی محدود واگنها و نه اضافه شدن قطارهای جدید یا ارتقای محسوس سطح خدمات بوده است.
البته باید توجه داشت که تخصیص ناوگان ریلی در کشور معمولاً تابع مجموعهای از عوامل از جمله ظرفیت خطوط، تقاضای سفر، وضعیت زیرساختها، برنامه نوسازی ناوگان و محدودیتهای بودجهای است. به همین دلیل، قضاوت قطعی درباره علت وضعیت موجود بدون دسترسی به همه اطلاعات مدیریتی و فنی ممکن نیست. با این حال، از منظر افکار عمومی در استانهایی مانند سیستان و بلوچستان، مقایسه کیفیت خدمات با برخی مسیرهای دیگر کشور میتواند این احساس را ایجاد کند که سرعت نوسازی ناوگان در این منطقه کمتر بوده است.
مسئله مهم دیگر به نقش پیگیریهای مدیریتی در سطح منطقهای بازمیگردد. در بسیاری از پروژههای زیرساختی کشور، میزان مطالبهگری و رایزنی مدیران استانی با دستگاههای ملی میتواند در اولویتبندی پروژهها و تخصیص امکانات اثرگذار باشد. از این منظر، برخی ناظران معتقدند که پیگیریهای مستمر برای افزایش کیفیت قطارهای مسافری در مسیرهای جنوب شرق میتواند به تسریع در بهبود وضعیت کمک کند. در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که مسئله بیش از آنکه به مدیریت محلی مربوط باشد، به سیاستهای کلان تخصیص ناوگان و محدودیتهای موجود در صنعت ریلی کشور بازمیگردد.
کیفیت واگنهای ششتخته فعال در مسیرهای این منطقه نیز از جمله موضوعاتی است که در میان مسافران و کاربران حملونقل ریلی مطرح میشود، برخی مسافران معتقدند سطح امکانات و رفاه این واگنها با استانداردهای جدیدی که در برخی قطارهای تازهتر کشور دیده میشود فاصله دارد. در عین حال، مسئولان صنعت ریلی کشور در سالهای اخیر بارها به چالشهایی مانند فرسودگی بخشی از ناوگان، هزینه بالای نوسازی واگنها و محدودیت تولید داخلی اشاره کردهاند؛ عواملی که میتواند روند ارتقای ناوگان را در سراسر کشور با کندی مواجه کند.
با این حال، اهمیت موضوع برای استان سیستان و بلوچستان از آن جهت دوچندان است که این منطقه در سالهای اخیر بهعنوان یکی از محورهای مهم توسعه ترانزیت و کریدورهای حملونقل کشور مطرح شده است.
توسعه بندر چابهار، افزایش نقش کریدور شرق کشور و برنامههای اتصال ریلی گستردهتر، همگی نشان میدهند که زیرساختهای حملونقل این استان در آینده میتواند نقش مهمتری در اقتصاد ملی ایفا کند. در چنین شرایطی، ارتقای کیفیت خدمات مسافری نیز میتواند بخشی از نگاه توسعهمحور به این منطقه باشد.
در مجموع، آنچه امروز مطرح میشود بیش از آنکه یک داوری قطعی باشد، طرح یک پرسش قابل بررسی است: آیا روند نوسازی و ارتقای ناوگان مسافری در مناطق کمتر برخوردار، از جمله جنوب شرق کشور، با سرعت و کیفیتی متناسب با نیازهای این مناطق پیش میرود یا نیازمند بازنگری در اولویتها و برنامهریزیهاست؟
بدیهی است این یادداشت صرفاً تحلیلی مبتنی بر گزارشهای رسانهای و اطلاعات عمومی منتشرشده است و هدف آن طرح پرسشها و جلب توجه به اهمیت توسعه متوازن خدمات حملونقل ریلی در کشور است. بررسی دقیقتر این موضوع نیازمند ارائه آمار رسمی، توضیحات مسئولان ذیربط و تحلیلهای کارشناسی گستردهتر خواهد بود.
- نویسنده : پوریا جهان تیغی
Saturday, 13 June , 2026