به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، سیستان و بلوچستان به دلیل شرایط اقلیمی گرم و خشک، فاصلههای طولانی انتقال آب و رشد مصرف در ماههای گرم سال، همواره در معرض تنش آبی قرار دارد.
در چنین شرایطی، هرگونه افزایش مصرف در بخشهای خانگی، بهویژه در ساعات اوج، میتواند فشار مضاعفی بر شبکه تولید و توزیع وارد کند و احتمال افت فشار یا قطعیهای مقطعی را افزایش دهد.
در کنار این مسئله، وابستگی مستقیم فرایند تأمین، پمپاژ و توزیع آب به مصرف انرژی باعث شده است که مدیریت مصرف آب بهطور همزمان بخشی از راهکار کنترل ناترازی انرژی نیز محسوب شود؛ موضوعی که ضرورت اصلاح الگوی مصرف و توسعه طرحهای زیرساختی آبرسانی را بیش از پیش برجسته کرده است.
سیستان و بلوچستان در آستانه فصل گرم، همزمان با افزایش مصرف آب و برق، با دو چالش توأمان روبهرو است: محدودیت منابع تأمین و انتقال آب و فشار مضاعف بر شبکه توزیع، در چنین شرایطی، به گفته مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان، حتی صرفهجوییهای کوچک اما هدفمند مشترکان میتواند از افت فشار و قطعیهای مقطعی جلوگیری کند و به پایداری خدمات کمک کند.
فرهاد سرگلزایی با تأکید بر اینکه آب و انرژی در این استان بهطور مستقیم به یکدیگر وابستهاند، گفته است که هر مترمکعب آبی که بهینهتر مصرف شود، به همان نسبت از انرژی موردنیاز برای پمپاژ، تصفیه و توزیع نیز کاسته میشود؛ موضوعی که در فصل گرم، بهویژه با اوجگیری همزمان مصرف آب و برق، اهمیتی دوچندان پیدا میکند.
وابستگی آب و انرژی؛ حلقهای که ناترازی را تشدید میکند
ناترازی آب و انرژی در استانهای گرم و کمبارش، صرفاً یک مسئله فنی نیست؛ بلکه به معادلهای پیچیده از تأمین محدود، تقاضای فصلی، فرسودگی زیرساخت و الگوی مصرف تبدیل شده است.
در سیستان و بلوچستان، این معادله تحت تأثیر چند عامل تشدید میشود: اقلیم گرم، فاصلههای طولانی انتقال، پراکندگی جمعیت، و نیاز بالای خانوارها به سرمایش در ماههای گرم سال.
در چنین شرایطی، مدیریت مصرف آب نهفقط یک توصیه مصرفی، بلکه بخشی از مدیریت بحران انرژی نیز به شمار میآید.
بهعبارت دیگر، هر کاهش در مصرف آب، بهویژه در ساعات اوج، میتواند از فشار مضاعف بر پمپها، شبکه انتقال و تأسیسات آبرسانی بکاهد و در نهایت به کاهش مصرف برق نیز منجر شود.
کولرهای آبی؛ مصرفی کوچک در ظاهر، اثرگذار در مقیاس استان
یکی از نقاط اصلی فشار بر شبکه آب در فصل گرما، کولرهای آبی هستند. به گفته مدیرعامل آبفای استان، هر کولر آبی در سیستان و بلوچستان بهطور متوسط روزانه حدود ۵۰۰ لیتر آب مصرف میکند.
این رقم در نگاه نخست شاید محدود به یک واحد خانگی به نظر برسد، اما وقتی در مقیاس شهری و استانی دیده شود، به یکی از عوامل اثرگذار بر ناترازی مصرف تبدیل میشود.
در شرایطی که ظرفیت تأمین آب محدود است، افزایش تعداد کولرهای آبی و بالا رفتن همزمان دما، فشار بر شبکه را بهشدت افزایش میدهد، به همین دلیل، اصلاح رفتار مصرفی در این بخش میتواند یکی از سریعترین و کمهزینهترین راهکارهای مدیریت تنش آبی باشد.
سرگلزایی تأکید کرده است که تنظیم دقیق شناور، جلوگیری از سرریز، سرویس دورهای کولر، استفاده از سایهبان و بهکارگیری دور متوسط، میتواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد مصرف آب کولر را کاهش دهد.
این توصیهها از آن جهت مهماند که بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین، در کوتاهمدت قابل اجرا هستند و اثر مستقیم بر کاهش مصرف دارند.
راهکار خانگی برای تابآوری در بحران؛ مخزن ذخیره بعد از کنتور
در کنار اصلاح الگوی مصرف، یکی از پیشنهادهای مهم برای افزایش تابآوری خانوارها، نصب مخزن ذخیره آب پس از کنتور و استفاده از سامانه تأمین فشار مناسب در منازل است.
این راهکار، بهویژه در مناطق دارای افت فشار یا نوسان شبکه، میتواند نقش تعیینکنندهای در پایداری دسترسی خانوارها به آب شرب داشته باشد.
بر اساس دیدگاه مدیرعامل آبفا، مخزن خانگی فقط یک ابزار ذخیرهسازی نیست؛ بلکه سپر دفاعی خانواده در برابر نوسانات شبکه است.
چنین زیرساختی میتواند در ساعات اوج مصرف، هنگام تعمیرات اضطراری یا در شرایط بحران، امنیت آبی خانوار را افزایش دهد و از وابستگی کامل به لحظهبهلحظه شبکه بکاهد.
پروژه کلچات؛ گامی برای کاهش هدررفت و افزایش ظرفیت
در بخش زیرساختی نیز خبر از اجرای یکی از پروژههای مهم آبرسانی در منطقه خاش میرسد.
مدیرعامل آبفای استان اعلام کرده است که خط انتقال جدید کلچات به طول ۲۰ کیلومتر با لوله ۴۵۰ میلیمتری در دست اجراست و با تکمیل آن تا پایان شهریور، ۲۰ لیتر بر ثانیه به ظرفیت تأمین آب شهر خاش افزوده خواهد شد.
این پروژه از دو جهت اهمیت دارد:
نخست آنکه خط فرسوده فعلی از مدار خارج میشود و هدررفت آب در مسیر کاهش مییابد؛ و دوم اینکه با افزایش قطر لوله و نوسازی مسیر انتقال، پایداری شبکه تقویت میشود و شهر خاش در برابر تنشهای آبی تابآورتر خواهد شد.
طبق اعلام رسمی، تاکنون ۸ کیلومتر از این خط اجرا شده و برنامهریزی برای بهرهبرداری کامل تا پایان شهریور ادامه دارد.
چنین پروژههایی اگرچه ممکن است در سطح خبرهای روزمره کمتر دیده شوند، اما در عمل ستون فقرات امنیت آبی مناطق کمآب به شمار میروند.
چرا این پروژهها مهماند؟
اهمیت پروژه کلچات فقط در عدد ۲۰ لیتر بر ثانیه خلاصه نمیشود. در مناطق کمبرخوردار و کمآب، حتی افزایشهای محدود در ظرفیت انتقال میتواند به کاهش قطعیها، حفظ فشار شبکه، ارتقای کیفیت خدمات و کاهش نارضایتی عمومی منجر شود.
از سوی دیگر، خارج کردن خطوط فرسوده از مدار، علاوه بر کاهش تلفات، هزینههای نگهداری را نیز در بلندمدت پایین میآورد.
به بیان دیگر، این طرحها صرفاً اقدامات عمرانی نیستند؛ بلکه بخشی از مدیریت ریسک اجتماعی و زیستی در استانی هستند که همزمان با محدودیت منابع، با افزایش تقاضا در فصل گرم نیز مواجه است.
عبور از ناترازی با دو بازوی همزمان؛ مردم و زیرساخت
آنچه از اظهارات مسئولان و روند پروژههای اجرایی در سیستان و بلوچستان برمیآید این است که عبور از ناترازی آب و انرژی، نه فقط با توسعه زیرساخت و اصلاح خطوط انتقال، بلکه با مشارکت سازمانیافته مردم امکانپذیر است.
صرفهجویی هدفمند در مصرف، اصلاح رفتار استفاده از کولرهای آبی، نصب مخازن ذخیره و مدیریت فشار در منازل، در کنار اجرای طرحهای انتقال و نوسازی شبکه، میتواند زنجیره ناترازی را تضعیف کند.
در استانی که گرما، کمآبی و فاصلههای طولانی انتقال، هر سه همزمان بر شبکه فشار میآورند، هر لیتر آب و هر وات برق صرفهجوییشده، به معنای تقویت تابآوری عمومی است و به همین دلیل، مدیریت مصرف دیگر یک توصیه اخلاقی صرف نیست؛ بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ پایداری خدمات و امنیت زیستی شهروندان سیستان و بلوچستان است.
- نویسنده : پوریا جهان تیغی
Saturday, 13 June , 2026