به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، محمدرضا شهابی نیا _ در تاریخ تحولات اقلیمی، جوامعی ماندگار شده اند که نه در برابر جبر جغرافیا سر خم کرده اند و نه به انتظار معجزه های دیپلماتیک نشسته اند. سیستانِ امروز، در آستانه سال ۱۴۰۵، دقیقاً در همین نقطه عطف ایستاده است.

سال هاست که هیرمند از خروش افتاده و هامون به جای ماهی، غبار صادر می کند. در چنین اتمسفری، صحبت از پرورش ماهی در دل کویری که نرخ تبخیرش ۴ متر در سال است، در نگاه اول شاید یک شوخیِ تلخ به نظر برسد؛ اما آنچه امروز در حوضچه های بتنی زهک و نیمروز می گذرد، یک «عصیانِ استراتژیک» علیه جغرافیای سوخته است.

عبور از پارادایم انتظار یاری به انطباق و سازگاری

خطای راهبردی ما در دهه های گذشته، گره زدن ۱۰۰ درصدی معیشت به جریان آب های سطحی و کشاورزی دیم بود. ما در زمینی بازی می کردیم که قواعدش را همسایه شرقی و خشکسالی های سهمگین تعیین می کردند. اما الگوی جدیدی که با پیشگامی افرادی چون رضا خمری نیا شکل گرفته، قواعد بازی را تغییر داده است. او که روزگاری بیل بر زمین ترک خورده می زد، حالا تور در آب لب شور می اندازد. این تغییر، صرفاً جابه جایی از یک شغل به شغل دیگر نیست؛ بلکه تغییر پارادایم از اقتصاد مبتنی بر صدقه و انتظار به اقتصاد مبتنی بر دانش و انطباق است.

بهره وری؛ وقتی هر قطره دو بار می خندد

در یادداشت های توسعه، مفهومی به نام «چرخه ارزش افزوده» داریم. در استخرهای هشت ضلعی سیستان، این مفهوم به زیباترین شکل تجلی یافته است. آبی که از چاهک ها استخراج می شود، ابتدا در محیطی کنترل شده و با استفاده از تکنولوژی بومی مانند سایه بان های حصیری برای مقابله با دمای ۵۰ درجه، به بستری برای تولید پروتئین تبدیل می شود.

اما داستان اینجا تمام نمی شود؛ این آب پس از غنی شدن با فضولات ماهی، به عنوان یک کود مایع استراتژیک راهی باغچه ها و اراضی مجاور می شود. این یعنی بهره وری حداکثری از منبعی که قطره قطره اش حکم طلا را دارد. احداث بیش از ۳ هزار و ۲۰۰ استخر و ایجاد شغل برای ۶ هزار نفر، نه یک آمار تشریفاتی، بلکه یک «شبکه مویرگی پدافند غیرعامل» در مرزهای شرقی است.

از خاویار تا امنیت ملی

اما قله این تحول، در تکثیر ماهیان خاویاری نهفته است؛ اینکه فیل ماهی در آب های سیستان ۱.۸ برابر شمال کشور رشد می کند، یک پیام واضح برای برنامه ریزان کلان کشور دارد: سیستان می تواند «ژئوپلیتیک جدید پروتئینی» ایران باشد.

وقتی هر کیلوگرم خاویار تا هزار و ۵۰۰ دلار ارزش دارد، توسعه این صنعت یعنی تبدیل یک مرزنشین در معرض مهاجرت، به یک صادرکننده ثروت آفرین. امنیت پایدار در سیستان، از لوله تفنگ نمی گذرد؛ بلکه از لوله های انتقال آبی می گذرد که به استخرهای ماهی ختم می شوند. مرزنشینی که ثروتش در خاک خودش ریشه بدواند، هرگز خاکش را به مقصد حاشیه نشینی در یزد و گرگان ترک نخواهد کرد.

نوای مسئولان در این سمفونی

یادداشت حاضر نمی‌خواهد چشمانش را بر تلخی‌ها ببندد. اگر «غزلِ قزل» در دیوان سیستان سروده شده، نباید اجازه داد با نُت های خارج بروکراسی اداری و سدهای بانکی به سکوت و تباهی همه ظرفیت ها منتهی شود.

تسهیلات ویژه مناطق بحرانی، ایجاد صنایع تبدیلی برای جلوگیری از فله فروشی و تجهیز استخرها به سیستم های بازچرخانی آب برای جلوگیری از فرونشست زمین، مطالبات جدی است که باید پیوست این حرکت مردمی باشد.

سخن پایانی

سیستان ثابت کرده است که برای زنده ماندن، نباید منتظر تغییر مسیر رودخانه های بین المللی ماند؛ گاهی باید با شجاعت، مسیر رودخانه را در حیاط خانه ساخت.

امروز، فلس های نقره ای ماهی زیر تیغ آفتاب سیستان، درخشان ترین تصویر از امید هستند. اگر دیروز هامون خشک شد، امروز با اراده صیادان سیستانی، امید در دل سخت ترین استخرهای بتنی این منطقه جوانه زده است. این یادداشتی برای ستایش ماندن است؛ ماندن در خاکی که اگرچه آبش شور است، اما غیرت مردمانش طعم شیرین پیروزی می دهد.