به گزارش پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، تالاب هامون، شریان حیاتی شمال سیستان و بلوچستان، سال‌هاست که زیر فشار هم‌زمان خشکسالی‌های مستمر و عدم تأمین حقابه قانونی خود از رودخانه هیرمند نفس می‌کشد، کاهش شدید ورودی آب، نه‌تنها یک مسئله زیست‌محیطی، بلکه بحرانی چندبعدی است که زندگی روزمره هزاران خانوار سیستانی را تحت تأثیر قرار داده است.

مردم منطقه سیستان که معیشت آنان به کشاورزی، دامداری و مشاغل وابسته به تالاب گره خورده بود، امروز با بیکاری، فقر و ناامنی اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

زمین‌های کشاورزی خشک شده، دام‌ها از بین رفته‌اند و بسیاری از خانواده‌ها ناچار به ترک دیار خود شده‌اند؛ مهاجرتی که ریشه در تشنگی هامون دارد.

در این میان، نقش کشور دوست و همسایه افغانستان در عدم پایبندی به تعهدات بین‌المللی و ندادن حقابه قانونی ایران، یکی از عوامل اصلی تشدید بحران تلقی می‌شود، حقابه‌ای که می‌توانست بخشی از حیات هامون را حفظ کند، سال‌هاست به سیستان نرسیده و این بی‌توجهی، پیامدهای گسترده‌ای برای مردم دو سوی مرز به همراه داشته است.

خشکی تالاب هامون، پیامدهای مستقیمی بر سلامت مردم منطقه نیز گذاشته، افزایش طوفان‌های گردوغبار، آلودگی هوا، شیوع بیماری‌های تنفسی و کاهش کیفیت زندگی، به بخشی از واقعیت روزمره ساکنان سیستان تبدیل شده و هزینه‌های درمانی و اجتماعی سنگینی را بر خانواده‌ها تحمیل کرده است.

از سوی دیگر، زیرساخت‌های عمرانی و توسعه‌ای منطقه نیز تحت تأثیر این بحران قرار گرفته‌اند. فرسایش خاک، پیشروی ماسه‌های روان و شرایط نامساعد زیست‌محیطی، اجرای پروژه‌های خدماتی و عمرانی را با اختلال جدی مواجه کرده و روند توسعه پایدار منطقه را کند کرده است.

کارشناسان و مسئولان بر این باورند که عبور از بحران هامون، نیازمند عزم ملی، دیپلماسی فعال آبی، مشارکت مردم محلی و اجرای راهکارهای بومی و پایدار است. بدون احیای تالاب هامون و تأمین حقابه آن، نمی‌توان به بهبود شرایط اقتصادی، معیشتی و سلامت مردم سیستان امیدوار بود.

هامون؛ از بزرگترین تالاب‌های آب شیرین کشور

هامون یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین تالاب‌های آب شیرین کشور است که در شمال سیستان و بلوچستان و در مرز با افغانستان قرار دارد.

این تالاب نه‌تنها زیستگاه گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری است، بلکه نقش کلیدی در اقتصاد محلی، کشاورزی، دامداری و زندگی روزمره هزاران نفر از مردم منطقه سیستان ایفا می‌کند.

تالاب هامون در سال ۱۳۵۴ در فهرست تالاب‌های بین‌المللی ثبت شد، اما طی دو دهه گذشته به‌دلیل کاهش شدید ورودی آب از رودخانه هیرمند، تغییرات اقلیمی و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آبی، بخش‌های وسیعی از آن خشک شده، این روند، هامون را از یک منبع حیات به کانون بحران محیط‌زیستی تبدیل کرده است.

خشکی تالاب، پیامدهای گسترده‌ای از جمله افزایش طوفان‌های گردوغبار، مهاجرت‌های اجباری، نابودی کشاورزی محلی و تهدید جدی تنوع زیستی منطقه را به دنبال داشته و در سال‌های اخیر، هامون به یکی از بحرانی‌ترین نقاط زیست‌محیطی کشور بدل شده است.

به گفته فرماندار هیرمند، این شهرستان در سال‌های اخیر به یکی از کانون‌های فعال گردوغبار کشور تبدیل شده و این وضعیت، سلامت عمومی مردم را به‌شدت تهدید می‌کند.

علیرضا شهرکی تأکید کرد: تداوم این شرایط نامطلوب، علاوه بر آسیب‌های بهداشتی، روند توسعه زیرساخت‌ها را نیز با اختلال جدی مواجه کرده است.

وی افزود: ادامه خشکی هامون باعث شده اجرای پروژه‌های عمرانی و خدماتی در روستاهای اطراف تالاب با چالش‌های اساسی روبه‌رو شود و بسیاری از خانوارها در معرض ترک اجباری سکونتگاه‌های خود قرار گیرند.

به گفته شهرکی، جمع‌آوری ماسه‌های روان از معابر روستایی به فرآیندی تکراری و کم‌اثر تبدیل شده و تا زمانی که بستر تالاب خشک باقی بماند، بهبود پایداری در شرایط منطقه حاصل نخواهد شد.

فرماندار هیرمند با تأکید بر لزوم مشارکت جمعی برای عبور از بحران گفت: تشکیل کمیته‌ای متشکل از مدیران اجرایی، فعالان محلی، کارشناسان دانشگاهی و نمایندگان مردم می‌تواند زمینه تدوین و اجرای طرح‌های بومی و اثربخش برای احیای تالاب هامون را فراهم کند.

وی خاطرنشان کرد: مردم سیستان همواره در برابر سختی‌ها ایستادگی کرده‌اند و مشارکت آن‌ها شرط موفقیت هر برنامه‌ای است.