به گزارش خبرنگار پایگاه خبری_تحلیلی جامداد، بیست‌ویکمین فصل از فعالیت‌های پژوهشی در محوطه باستانی شهرسوخته که از ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵ آغاز شده، با تمرکز بر سه کارگاه کاوش در مناطق مسکونی و گورستان، نتایج درخشانی را در کارنامه باستان‌شناسی کشور ثبت کرد.

این یافته‌ها که روایتگر ابعاد کمترشناخته‌شده‌ای از زندگی روزمره ساکنان «مرکز تمدن هیرمند» است، نشان می‌دهد که این جامعه باستانی از ساختارهای پیچیده اجتماعی و فرهنگی بهره‌مند بوده است.

بازی فکری ۴۶۰۰ ساله؛ نمادی از پیچیدگی اجتماعی

یکی از دستاوردهای برجسته این فصل، کشف گونه‌ای متفاوت از یک بازی فکری متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد است.

به‌گفته روح‌اله شیرازی، سرپرست هیأت کاوش شهرسوخته، این یافته فراتر از یک ابزار سرگرمی، دریچه‌ای به سوی شناخت ساختارهای پیچیده اجتماعی است و نشان می‌دهد که زندگی ساکنان شهرسوخته تنها به فعالیت‌های معیشتی محدود نبوده و این تمدن از سرگرمی‌ها و الگوهای تعامل اجتماعی پیشرفته‌ای برخوردار بوده است.

کشف مواد آلی؛ فرصتی برای مطالعات دیرین‌شناسی

در شرایطی که مواد آلی به‌دلیل شرایط محیطی در محوطه‌های باستانی به‌سختی حفظ می‌شوند، کشف بقایای تخم‌مرغ، پارچه و چرم در این فصل از کاوش‌ها، رویدادی استثنایی محسوب می‌شود.

دستیابی به این مواد، فرصتی کم‌نظیر برای مطالعه مستقیم شیوه زندگی، فناوری‌های تولیدی و الگوهای مصرف جوامع گذشته فراهم کرده است.

علاوه بر این، کشف یک شانه استخوانی منقوش که در این منطقه بی‌سابقه بوده و نمونه‌های مشابه آن تنها در آسیای مرکزی گزارش شده، افق‌های تازه‌ای را برای شناخت هنر، تزئینات و مناسبات فرهنگی این تمدن گشوده است.

بازخوانی فعالیت‌های روزمره

کاوش‌ها در بخش شمال‌شرقی منطقه مسکونی شهرسوخته، دو فاز معماری را نمایان کرده است. شواهد به‌دست‌آمده از جمله حجم انبوهی از بقایای حیوانی، ابزارهای سنگی و اجاق‌های پخت‌وپز، نظریه «صنعتی بودنِ صرف» این بخش از شهر را رد می‌کند. یافته‌های اخیر نشان می‌دهد که این محدوده، علاوه بر برخی فعالیت‌های پیشه‌ورانه، نقشی محوری در انجام فعالیت‌های روزمره و زیست مسکونی ساکنان داشته است.

مطالعات علمی؛ بازسازی دقیق تمدن با روش‌های نوین

برای دستیابی به دقیق‌ترین روایت از تمدن شهرسوخته، همزمان با عملیات میدانی، مجموعه‌ای از مطالعات تخصصی میان‌رشته‌ای در دستور کار قرار گرفته است. تیم باستان‌شناسی با بهره‌گیری از روش‌های دقیق تاریخ‌گذاری همچون «گاه‌نگاری نوری» (OSL) و استفاده از «کربن ۱۴» برای تحلیل مواد آلی، در کنار مطالعات تخصصی انسان‌شناسی، بررسی‌های دیرین‌شناسی DNA و آسیب‌شناسی بقایای استخوانی، تلاش دارد تا با بازسازی دقیق الگوی زیست، وضعیت سلامت و مناسبات اجتماعی ساکنان، جایگاه شهرسوخته را به‌عنوان یکی از منابع کلیدی شناخت تمدن‌های شهری هزاره سوم پیش از میلاد، بیش از پیش برجسته کند.

شهرسوخته که در ۵۶ کیلومتری جنوب شهرستان زابل واقع شده و وسعتی بالغ بر ۲۷۳ هکتار دارد، به‌عنوان آزمایشگاهی زنده، همواره یکی از مهم‌ترین مراکز مطالعاتی برای شناخت فرایند شهرنشینی در هزاره سوم پیش از میلاد است. تداوم کاوش‌ها در این محوطه، گام مؤثری در تکمیل پازل تاریخ تمدن ایران و درک دامنه ارتباطات گسترده این تمدن با مناطق آسیای مرکزی، خلیج‌فارس و بین‌النهرین خواهد بود.